113 Yıllık Korunan Şehir Planı

Eskişehir’in Çifteler ilçesine bağlı Abbas Halim Paşa Mahallesi, Balkan Savaşları’nın ardından Anadolu’ya göç eden ailelerin yerleştirilmesiyle 1912 yılında kuruldu. Kent merkezine yaklaşık 66 kilometre uzaklıktaki mahalle, kuruluşundan itibaren planlı bir yerleşim modeli üzerine inşa edildi.

Göçmen ailelere hem konut yapabilecekleri arsalar hem de tarım yapabilecekleri geniş araziler tahsis edildi. Bu planlama, yalnızca barınma ihtiyacını karşılamakla kalmadı; aynı zamanda ekonomik yaşamın tarım temelli sürdürülebilmesini de hedefledi.

113 Yıldır Korunan İmar Düzeni

Mahallede oluşturulan ilk imar planı, aradan geçen 113 yıla rağmen büyük ölçüde korunmuş durumda. Sokakların yerleşimi, yapı adalarının ölçüsü ve parsel düzeni ilk günkü plana sadık kalınarak uygulanıyor.

Zaman içinde yapılan yeni yapılaşmalarda da aynı kurallar esas alındı. Bu durum, mahallede düzensiz büyümenin önüne geçerken, yerleşimin geometrik bütünlüğünü de korudu. Bugün mahalle, düzenli cadde yapısı ve simetrik yerleşim planıyla dikkat çekiyor.

“Mandıra”dan Abbas Halim Paşa’ya Uzanan İsim Değişikliği

Kuruluş döneminde “Mandıra” adıyla anılan yerleşim, 1914 yılında dönemin Hüdavendigar Vilayeti yönetiminin kararıyla yeniden adlandırıldı. Mahalleye, Osmanlı döneminde Bursa Valiliği başta olmak üzere çeşitli idari görevlerde bulunan Abbas Halim Paşa’nın adı verildi.

Bu isim değişikliği, yerleşimin sadece fiziki değil aynı zamanda idari ve tarihi kimliğini de şekillendirdi. Böylece mahalle, Osmanlı idari geçmişine uzanan bir isim mirasıyla günümüze taşındı.

Çıkmaz Sokağı Olmayan Nadir Yerleşim Modeli

Mahallenin en dikkat çekici özelliklerinden biri, çıkmaz sokakların hiç bulunmaması. Birbirine paralel uzanan caddeler ve düzenli dikdörtgen/kare yapı adaları sayesinde ulaşım ağı oldukça sistemli bir yapı sunuyor.

Bu planlama anlayışı, günümüzde modern şehircilikte örnek gösterilen grid (ızgara) sistemine benzer bir yapı ortaya çıkarıyor. Bu nedenle mahalleyi ziyaret edenler, yerleşimi sık sık İspanya’nın Barcelona kentinin planlı şehir dokusuna benzetiyor.

Mimari Düzen Nesiller Boyu Korundu

Mahalledeki yapıların büyük bölümü, ilk imar planına uygun şekilde inşa edilmiş ve bu anlayış günümüze kadar sürdürülmüş durumda. Yenilenen veya yeniden yapılan evler de aynı ölçü ve düzen prensiplerine göre yapılmak zorunda.

Bu durum, mimari kimliğin zaman içinde bozulmasını engellerken, mahallede bütüncül bir görsel düzen oluşturdu. Yerleşim dokusu, farklı dönemlerde inşa edilen yapılar arasında bile uyumun korunmasını sağladı.

Muhtarlık: “Plan Dışına Çıkılmasına İzin Yok”

Mahalle Muhtarı Mehmet Güçen, Abbas Halim Paşa Mahallesi’nin Türkiye’de örneği az görülen bir planlı yerleşim modeli olduğunu belirtiyor.

Güçen, mahallede yapılacak her yeni yapının mevcut imar planına uygun olmak zorunda olduğunu, aksi yönde bir inşa sürecine kesinlikle izin verilmediğini ifade ediyor. Bu yaklaşımın, mahalle kimliğinin korunmasında temel rol oynadığı vurgulanıyor.

Ayrıca geçmişte köy sandığı üzerinden dışarıdan yerleşimin sınırlandırıldığı, ancak büyükşehir yasası sonrası bu uygulamanın değiştiği belirtiliyor. Buna rağmen mahallede sosyal ve kültürel yapının korunmasına yönelik hassasiyet devam ediyor.

Geniş Tarım Arazileriyle Ekonomik Yapı

Yaklaşık 22 bin dekarlık geniş bir alana yayılan mahalle, sadece yerleşim düzeniyle değil, tarımsal potansiyeliyle de öne çıkıyor. Bölge halkının önemli bir kısmı geçimini tarım ve hayvancılıktan sağlıyor.

Geniş mera alanları ve tarıma elverişli araziler, yerleşimin kuruluş amacına uygun şekilde ekonomik sürekliliği destekliyor.

Türkiye’de Özgün Bir Kırsal Yerleşim Örneği

Tarihi geçmişi, planlı şehir dokusu ve korunmuş mimari yapısıyla Abbas Halim Paşa Mahallesi, yalnızca Eskişehir’in değil Türkiye’nin de en dikkat çekici kırsal yerleşim örnekleri arasında gösteriliyor.

113 yıldır bozulmadan gelen planlama anlayışı, mahalleyi hem kültürel miras hem de şehircilik açısından özel bir konuma taşıyor.